( list bez koperty)

1.VIII.1919

Kochani Rodzice! 

Tukiedyś dostałem list z 12.7 przez oficera jadącego z kadry z Jarosławia. Stałem właśnie po wywagonowaniu w Brodach na kwaterze z moją nową bateryą ( 4 bat/4pap) którą objąłem 22 lipca, zaraz po przybyciu naszego pułku na spoczynek do Białej w okolicy Czortkowa.Mam 4 dziesięcio centymetr. haubice. Odpoczynek ten nasz nie długo potrwał, bo już 25 go pomaszerowaliśmy do Buczacza, a  następnego dnia do Podhajec, a 27go zawagonowaliśmy na dworcu w Podhajcach. Wieczorem odjechaliśmy, tor był bardzo kiepski na tej linii i całą noc wlekliśmy się do Lwowa, gdzie postaliśmy jedną godzinę na dworcu Podzamcze. 28go o godzinie 4tej wyładowałem w Brodach, słynnych ze swej „cholery”, podłe dziurzysko  żydowsko – komunistyczne. Zaraz następnego dnia zająłem pozycyę w lesie nad dawnę granicą ros. naprzeciw Radziwiłłowa. Byłoby tu nieźle, tylko niesłychane masy komarów i bąków, nie można się im opędzić.Naprzeciw jakieś bandy bolszewickie, podobno także oddział żydowski i chiński, ale wojowania prawie żadnego.Słychać czasem jakąś strzelaninę po ich stronie, zdaje się rabują cywilów i muszą się im dawać porządnie we znaki, skoro ci aż za broń chwytają.Urodzaje swoją drogą tutaj bardzo ładne, okolica byłaby ładna tylko zupełna równina. Widać stąd klasztor w Poczajowie, kryty złoconą blachą.Czas schodzi mi na zwykłych zajęciach służbowych dosyć prędko.

Cenną zdobycz mamy ze wschodniej Galicyi w postaci doskonałego kucharza, który się do nas zaciągnął we wsi Kowalówce koło Monasterzysk; był kucharzem u p.Czajkowskiego[1], który uciekł w czasie naszego odwrotu.Jemy więc bardzo porządnie, jakaś „hara”[2] się także od czasu do czasu znajdzie; tytoń mamy rosyjski, besarabski, ale to nie wiele warta i proszę dla mnie przy każdej sposobności jakikowiek austryacki tytoń zakupywać, bardzo chętnie go później odbiorę.Ilość zupełnie nie ograniczona.Kursa we Warszawie nic mnie nie wzruszają, to łatanina wojenna, wcale mi się nie spieszy – tutaj wiem co robię i czemu jestem.

Kończę i zasyłam serdeczne uściski i pozdrowienia,

Tadeusz

---

[1] Bronisław Czajkowski właściciel Kowalówki  wsi na Ukrainie w obwodzie tarnopolskim, w rejonie monasterzyskim

[2] Wódka ( lwowskie) 

( list bez koperty)

6.VII.1919

Kochani Rodzice!

Długo już nie pisałem , zdje się nawet dosyć długo, ale – poprostu się nie dało. Ta wojna obecna nie pozostawia na coś innego czasu jak na służbę lub odpoczynek a wtedy nikt o pisaniu nie pomyśli. Zresztą odszedł od pułku gdzieś koło 20/VI major Zarzycki i przypuszczam, że o mnie jakąś wiadomość podał.

Przedewszystkiem gdzie byłem: w czasie pierwszej ofensywy jako adiutant pułku ( marna służba) aż do Buczacza. Zdaje mi się że 11/VI poczęliśmy się cofać i to szło stale i dosyć prędko do tyłu. 15/VI ( przyszliśmy właśnie przez noc z nad Złotej Lipypod Halicz) dostałem rozkaz objęcia dow. bateryi 4. Tego mi nie trzeba było dwa razy powtarzać, przy tej bateryi byłem już przedtem, no i od tego czasu ją prowadzę. Dotychczas wszystko mi się składało, myślę że to i dalej pójdzie. W tarapatach byliśmy całkiem porządnych, zwłaszcza jak długo trwał odwrót, jednak mam wszystko w porządku. Odwrót ten ( w której wojnie go nie było) zaprowadził mnie z bateryją aż nad Świrz[1] na południe od Knihynicz[2] : stanęliśmy tam 25.VI.Każdy miał już dosyć, przed tą bandą się cofać. Na tej linii zostały nasze pozycye utrzymane i 28.VI. począł się taniec z powrotem. Zaraz pierwszego dnia przeszliśmy wieczór aż za Gniłą Lipę[3] i potem szło dalej: za Narajówką ( koło Lipicy) , jeden dzień spoczynku nad Złotą Lipą[4], przez Koropice w Podhajcach, nad Strypą[5]  4. VII. W Przewłoce przed Strypą do obecnego miejsca parę km. na północ od Buczacza. Tu na razie stoimy , ale z własnej woli, by się do tyłu nie oderwać. Zadowolony jestem bardzo z mojego obecnego stanowiska, coś lepszego rzeczywiście trudno dla artylerzysty wynaleźć. Kurtę skroiliśmy[6] hajdamakom porządnie, a zresztą nic nie przepowiadam. Zmieniono nam nazwę pułku i bat. ponieważ pułk Staszka i mój zostały razem połączone; moja bat. nosi obecnie Nr 8/4 pap (dawniej 4/11 pap). Bat. uzup. dla  pułku jest ta z Jarosławia.

Zdrowie dopisuje mi doskonale, na to się już nie mogę skarżyć, tylko musiałem pasa trochę przyciągnąć; ale też tutaj są przestrzenie porządne, do marszów miejsca nie brakło.

O tym panu z Bochni powiedzieć nic nie mogę.Proszę dać znów coś znać od Siebie, może i od Staszka jest coś.Słyszałem tu, że jest na Wołyniu.

Uściski i ucałowania

Tadeusz

  

---

[1] Świrz – rzeka w zachodniej Ukrainie, lewy dopływ Dniestru. Długość rzeki wynosi około 70 km.

[2] Knihynicze lub Knihinicze (ukr. Княгиничі) – wieś w rejonie rohatyńskim obwodu iwanofrankiwskiego, założona przed r. 1444.

[3] Gniła Lipa rzeka na Ukrainie, dopływ Dniestru. Wypływa z pasma Gołogór, z rejonu Wysokiej Góry w rejonie wsi Lipowce. Długość rzeki - 87 km. Przepływa przez Wyżynę Podolską. Nad Gniłą Lipą leżą Przemyślany, Rohatyn i Bursztyn. Do dopływów należą Narajówka i Młynówka.

[4] Złota Lipa rzeka na Ukrainie, lewy dopływ Dniestru. Długość rzeki - 127 km.

[5] Strypa  lewy dopływ Dniestru, o długości 147 km. Od Buczacza płynie głębokim, wąskim jarem. W czasie I wojny światowej w latach 1915–1916 rzeka stanowiła linię frontu pomiędzy wojskami rosyjskimi i austro-węgierskimi, w wojnie polsko-bolszewickiej linię obrony armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, sojusznika Wojska Polskiego, pod dowództwem gen. Omelianowicza-Pawlenki przed nacierającą Armią Czerwoną (sierpień 1920). Nad Strypą leżą miasta Buczacz i Zborów.

[6] pobić kogoś, sprawić komuś lanie

OFENSYWA CZORTKOWSKA ( wikipedia) 

( list bez koperty)

1.VII.1919

Kochani Rodzice!

Nie pisałem dłuższy czas, albowiem byłem b.zajęty, jak to zwykle ma miejsce przy transportach i obejmowaniu pozycyi nowej. Transport nasz trwał 3 dni. Koleją dojechaliśmy nad Stochód do Powurska[1] 23 VI rano; dalej nie mogliśmy jechać ponieważ most był dopiero w naprawie obecnie jest już gotów. Na drugi dzień pojechałem z por. nad Styr dla zrekognoskowania[2] terenu i wynalezienia pozycyi. Po trzech dniach wróciliśmy, przetransportowaliśmy armaty przez Stochód, skąd koleją szerokołową nad Styr do stacyi Czartorysk[3], gdzie też stoimy. Okolica tu beznadziejna:piaski i błota, więc teren możliwie niekorzystny dla artyleryi. Kraj szalenie zniszczony i opustoszały z dawnych walk, wsie popalone, ludzi prawie nie widać, dostać prawie niczego niemożna. W tej okolicy walczyły swego czasu Legiony, oglądałem Rafałówkę, Kozielniki, Czartorysk, Polenberg – górę o którą tyle walczono aż ją Legiony zdobyły. Wszystko poryte rowami, okopami, zasiekami, i dziurami od granatów. Obecne walki ni się równać nie mogą do dawnych. Artylerya bolszewicka b.słaba, w ogóle cała ich armia niewiele warta, to w ¾ żydy. Mają więc respekt przed nami i trzymają się z dala. Właściwie many do czynienia z niejaką rzecząpospolitą Dąbrowicką ( bolszew.)[4] coś a`la Babińską[5]. Jedno co tu jest to dużo poziomek i borówek, które przynoszą garncami baby prosząc o kawałek chleba za to. Tego więc mamy pod dostatkiem.

( list nie podpisany, może była kolejna kartka, która się nie zachowała)

---

[1] Powórsk (dawniej Powursk ) – wieś na Ukraini , w obwodzie wołyńskim, w rejonie kowelskim; na linii Kowel-Sarny

[2] prowadzić zwiad, badać okolicę, zwłaszcza w celach wojskowych;

[3] Stary Czartorysk – wieś na Ukrainie, w obwodzie wołyńskim, w rejonie maniewickim, nad rzeką Styr.

[4] Dąbrowica Wołyńska - miasto na Ukrainie, w obwodzie rówieńskim. Dzieje „republiki dąbrowickiej” trwały tylko trzy miesiące (od 21 listopada 1918 r. do lutego 1919 r.). Państewko to posiadało dobrze zorganizowaną kolej i wojsko. Terytorjalnie władza jej sięgała od Sarn do Łunińca, brak było jakich takich granic od wschodu i zachodu.

W czasie jej rządów uległy zniszczeniu okoliczne siedziby magnackie w szczególności pałac Platerów w Worobinie.

[5] Rzeczpospolita Babińska – szlachecka grupa towarzysko-literacka, nawiązująca do europejskiej tradycji zabaw karnawałowych, zajmująca się żartobliwą twórczością literacką, działająca od drugiej połowy XVI wieku w posiadłości rodziny Pszonków w Babinie.

LINKI :

dr Mieczysław Orłowicz LUDNOŚĆ DZIEJE WOŁYNIA ILUSTROWANY PRZEWODNIK PO WOŁYNIU

Kopiec Chwały Legionów na Polskiej Górze pod Kostiuchnówką

Nieznana „republika”

( list bez koperty)

20.V.1919

Kochani Rodzice!

Jesteśmy obecnie w Siemianówce[1] koło Szczerca, gdzieśmy na razie stanęli.Ukraińcy się zupełnie rozsypali i cofają się bez oporu. Okolica dosyć poniszczona. Zwłaszcza polskie wsi i dwory porabowane.Nasze dow. było najpierw w Sądowej Wiśni, potem w Gródku a z tamtąd poszliśmy naprzód. No, ta cała wojna b. wygodna, a naprzeciw nas same bandy, z którymi nietrudno. Ładnie się cała ofensywa, jak dotychczas udaje. Są tu także Poznańczycy, morowe wojsko; wolałbym wprawdzie odbywać to wszystko w jakiejś porządnej bateryi, a nie w sztabie, ale to mniejsza. W Mikołajowie wzięto 600 jeńców, kilka tysięcy karb. masz. i 4 działa.

Uściski szlę

Tadeusz

---

[1] Siemianówka (ukr. Семенівка) – wieś na Ukrainie w rejonie pustomyckim należącym do obwodu lwowskiego.

Zajęcie Małopolski wschodniej i Wołynia w roku 1919 - Witold Hupert

WOJNA POLSKO - UKRAIŃSKA wikipedia

W połowie maja 1919 wojska polskie rozpoczęły ofensywę w Galicji i na Wołyniu. 14 maja jako pierwsze uderzyły oddziały I Korpusu Armii Hallera, Grupa Operacyjna gen. Aleksandra Karnickiego oraz Lwowska Dywizja Piechoty. 15 maja weszło do akcji zgrupowanie gen. Wacława Iwaszkiewicza, uderzając z trzech stron na Sambor.

25 maja oddziały polskie doszły do linii Bolechów – Chodorów – Bóbrka – Busk. W tym samym czasie, 25 maja, armia rumuńska wraz z 4 Dywizją Strzelców Polskich rozpoczęła zajmowanie południowo-zachodnich terenów ZURL (Pokucia) z Kołomyją i Śniatynem. Część oddziałów ukraińskich (1 Brygada Górska UHA i Grupa „Hłyboka”) utraciła styczność z głównymi siłami i zmuszona była przejść na Zakarpacie, gdzie została internowana przez władze czechosłowackie.

Zmusiło to dowództwo UHA do przesunięcia oddziałów na południowy wschód Galicji, ograniczony rzekami Zbrucz – Dniestr. Po odpoczynku i reorganizacji oddziały UHA pod dowództwem gen. Ołeksandra Hrekowa 7 czerwca przystąpiły do kontrofensywy (ofensywa czortkowska)

( list bez koperty)

Warszawa 11.III. 1919

Kochani Rodzice! 

Jestem więc od 9ego w stolicy, przyjechawszy z małem opóźnieniem( koło 9 rano). Z dworca udałem się wprost do adiutantury kursu przy ul. Polnej l. 50. ( dom akademicki) i dostałem tam zaraz kwaterę na 1em piętrze.Mieszkamy we trzech, bardzo czyste, widne mieszkanie z łazienką, tylko z zupełnie prostym urządzeniem, ale to głupstwo. Najważniejsza czystość. Wykłady odbywają się na ulicy Wilczej l.64, gdzie się mieści cała masa innych kursów wyjazdowych ( mierniczy, wojsk.geologii etc). Obie te ulicebocznemi ul. Marszałkowskiej, z jednej na drugą idzie się 10 minut. Menaż zostanie utworzona w najbliższych dniach. Pieniądze do zmiany na marki oddałem w kancel naszego kursu i jutro mamy je dostać ( 1mk-1,50 K) Na dotychczasowe potrzeby musiałem naturalnie mieniać po normalnym kursie. Dostać tutaj można wszystkiego, po prostu dziwić się z kąd to biorą, ale też drogo należycie.Miasto b. ładne, można zupełnie porównać z Wiedniem, tylko przepych zdaje się większy niż tam.

Wykłady co dzień od 9 -12 rano , od 3 - 5 popoł. Na soboty w terenie. W niedziele dyskusye od 10 -12 rano.Na koniec kursu 4 o dniowa podróż taktyczna. Dow. szkoły ppułk.szt.gen.Nieniewski[1] ( zastępca szefa sztabu). Inni profesorowie z rozmaitych rodzajów broni.Na razie nie wszystkie wykłady mi imponują, no ale w tych czasach i stosunkach trudno o coś innego.

Z Jarosławia prócz Proussa jest tu por.Łoziński[2]. Gdy będę czegoś potrzebował, napiszę, może jakąś sposobnością się to do mnie dostanie.

Adresować proszę : ul. Wilcza l.64. parter. Kurs adiutantów.

Kończąc szlę uściski

Tadeusz

---

[1]
Adam Nałęcz Nieniewski

[2] 
Bronisław Feliks Łoziński

 MAPA Marzec 1919

By User:Halibutt, derivative work: User:Hierakares - PBW_March_1919.png, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=10900523

(list bez koperty)

10.II.1919

Kochani Rodzice! Chciałbym wiedzieć co z moimi rzeczami, które w Jarosławiu pozostawiałem: bluza i buty. Pacakowi proszę zapłacić tylko to , co mu się wcześnie należy, bo to czeski łajdak, a jeśliby wygórowaną cenę żądał, to go zamknąć, jeśli mu dotychczasowego nie zrobiono. Ci złodzieje tutaj bezczelnie kradli. Następnie co z moimi butami? Jeśli są prawidła, to poszlę mego ordynansa po nie lub sam pojadę. Niech mi się Staszek postara w każdym razie jak najprędzej o nie.

U nas nic nowego – od czasu do czasu zawarcia zawieszenia bronii. Świetnie się nam powodzi bo okolica bogata. Pożyczyłem sobie dubeltówkę i wczoraj za pół godziny przywiozłem ładnego zająca. Tu w arcyksięcia „wieszatela”[1] posiadłościach jest pełno zwierzyny i w najbliższych dniach porządnie zapolujemy.

Adres do mnie: 4 Bat/ 11 P.a.P przez Dow.Fr.Szl. w Skoczowie

Dziś jadę do Białej i nadam tam ten list, bo nie wiem co z dotychczas przezemnie wysłanymi.

Uściski szlę

Tadeusz

---

[1] Arcyksiąźę Fryderyk Habsburg , ostatni właściciel Komory Cieszyńskiej. Poza Śląskiem Cieszyńskim znano go jako głównodowodzącego armii autriackiej w czasie I wojny śiwatowej. Ze względu na liczbę podpisanych wyroków śmierci dorobił się przydomku „Wieszatiel”

(list bez koperty)

6.II.1919

K.Rodzice! Wczoraj przyjechał tu p.m.Zarzycki[1] i zastał mnię tu jako adjutanta przy Dow. Art. Fr.Szląskiego ( naturalnie wczoraj to objąłem) i wielkie urwanie głowy, chwała Bogu wraca adjutant lada dzień i wracam sobie do bateryi. Słyszałem, że coś, jakieś niepokoje, czy coś takiego.

Tu zawieszenie broni od 31ego. Pisałem 2 listy Czy nie dotarły?

Uściski,

Tadeusz

---

[1] Marian Zarzycki, pułkownik tytularny artylerii Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.