( list bez koperty)

23.VIII.1918.

Kochani Rodzice! 

Dzisiaj otrzymałem kartkę od Mamy z 16.VIII; równocześnie wróciliśmy z powrotem w miejsce, do którego powróciłem z urlopu. Zakwaterowani jesteśmy w tych samych drewnianych barakach. Tak więc zakończyły się piękne czasy z nad jeziora Caldonazzo i Levico. Jednakwoż i tutaj nieźle i pomimo wysokiego położenia mamy we dnie porządny skwar; w nocy przyjemna temperatura. W czasie poprzedniego pobytu tutaj było zdaje się wyjątkowo chłodno. Z Cald. Odmaszerowaliśmy o 3 popołudniu a o 10ej wieczór byliśmy w kwaterach na nocleg, co prawda krótki; dzisiaj rano odeszliśmy o 4ej i o 8ej byliśmy na miejscu. O tej porze najlepiej się maszeruje ze względu ma późniejszy skwar, który pomiędzy skałami daje się szczególnie we znaki. Jak długo tu pozostaniemy i kiedy pójdziemy w stanowisko tego nie wiem. Dziwi mię, że u nas tak ustawiczne deszcze, podczas gdy tutaj wspaniałe włoskie niebo i chmur prawie się nie widzi, chyba że pochodzą ze szrapneli wystrzelonych na włoskich lotników, którzy się tu ciągle po powietrzu kręcą. Fotografi o których Mama wspomina, nie posiadam tutaj, gdyż wszystkie zostawiłem w domu. Od Staszka mam kartkę z 14ego. Pisze już z bateryi; są zakwaterowani poza frontem i pewnie im się doskonale wiedzie. Sądzę, że do tego czasu musiała już jakaś wiadomość od niego nadejść. Zresztą panują tutaj normalne nudy pozafrontowe.

Uściski Wszystkim Tadeusz

Datownik: K.u.K Feldpostamt 17.VIII.18/ 197    

Stempel: K.u.K Feldartillerieregiment Nr.105 Batterie Nr.4

Nadawca: Tadeusz Rawski,Oblt. F.A.R 105. Bt 4, Feldpost 286

Adresat: J.Wielmożny Pan Michał Rawski, c.k. Radca Nam. Jarosław, Galizien

16.VIII.1918

Kochani Rodzice!

Jesteśmy jeszcze ciągle na „kuracyi” i prowadzimy wspaniałe życie, zwłaszcza kąpieli używając; w najbliższych dniach jednak musimy się stąd niestety wynosić z powrotem w góry. W stanowisko jeszcze nie idziemy, lecz będziemy zakwaterowani w okolicy, gdzie z urlopu powróciłem. Dostałem już dwa razy pocztę. Idzie aż do mnie 6 dni. W tamtą stronę zdaje mi się dłużej.

Zresztą nic nowego. Uściski Szlę Tadeusz

Datownik: K.u.K Feldpostamt 11.VIII.18/ 197    

Stempel: K.u.K Feldartillerieregiment Nr.105 Batterie Nr.4

Nadawca: Tad. Rawski,Oblt. F.A.R 105. Bt 4, Feldpost 286

Adresat: J.Wielmożny Pan Michał Rawski, c.k. Radca Nam. Jarosław,c.k.Starostwo

10.VIII.1918 

Kochani Rodzice! 

Spodziewam się, że wszystkie moje dotychczasowe pisma powoli ale pewnie podochodzą. Próżnóje dalej, rano się trochę poćwiczy, a całę popołudnie można na jeziorze spędzać. Widzi się co za ogromna różnica między szczytami gór a tutejszą doliną. Tam spadł niedawno śnieg a tutaj najładniejszy upał. No w ogóle dziwna okolica, a powiadają że na linii bojow. jest powietrze bardzo „żelaziste”. Temu śmiało można uwierzyć! Jak zakończą się żniwa?

Wszystkim uściski Tadeusz

Datownik: K.u.K Feldpostamt nieczytelne/ 197 

Stempel: K.u.K Feldartillerieregiment Nr.nieczyteny Batterie Nr.nieczytelny

Nadawca: Tad. Rawski,Oblt. F.A.R 105. Bt 4, Feldpost 286

Adresat: J.Wielm. Pan Michał Rawski, c.k. Radca Nam. Jarosław, Galizien

7.VIII.1918

Kochani Rodzice! Przedwczoraj przymaszerowaliśmy tutaj nad jezioro Caldonazzo.Wczoraj dostaliśmy nowe działa i zostajemy tu w prześlicznej okolicy. Mogę używać na kąpieli ile tylko chcę.Po zimnie, które panuje w górach, jest przyjemnie prażyć się tu w słońcu w dolinie. Czy Staszek już odjechał? Dotąd jeszcze żadnej kartki nie otrzymałem.

Uściski szlę Tadeusz

1 sierpnia 1918 ( list bez koperty)

Kochani Rodzice!

Podług planu wyjechałem z Levico o 7ej rano ( 30 lipca). Poprzedniego dnia spedziłem popołudnie na cudownym jeziorze. Na brzegu są wybudowane kabiny dla oficerów, są czółna i.t.p. i naprzemianę kąpałem się we wodzie i w słońcu, woda głęboka ale spokojna, więc się świetnie pływało. Oglądnołem sobie także miasteczko kąpielowe pełne parków i willi kuracyjnych.Na drugi dzień rano ( 30 lipca) odjechałem automobilem kuryerowym i po drodze, która się ciągnie cały czas we wspaniałych na stokach kolosalnych gór, poprzez szereg tuneli, pękł nam łańcuch transmisyjny i z tego powodu straciliśmy godzinę czasu na naprawę.Na dużych przestrzeniach droga tak wąska, że wolno tylko w jedną stronę jechać i naprzemianę co godzinę raz w tą raz w przeciwną stronę.Dojeżdżając do granicy włoskiej widzi się po obu stronach słynne obwarowania górskie, wzięte przez nas w r.16. Do Larici przybyliśmy na 2.30. Popatrzywszy później na mapę przekonałem się, że ta mała osada na wysokości 1700m położona, jest właściwie niedaleko na połud. wschód od Levico i tylko z powodu pokręconej i stromej drogi jedzie się tak długo. Bateryę odszukałem za kwadrans i zgłosiwszy się u komend. bat. dowiedziałem się , że pozostaję tam nadal. Ponieważ powróciłem więc Oblt. Hess jedzie za parę dni na urlop, tak samo jak ja najpierw na zwykły, następnie na studyowy. To mi się świetnie trafia, że czekamy tutaj na przezbrojenie ( Umbewaffung). Dostaniemy działa polowe o tym samym kalibrze, ale o doniosłości strzału o 4-5 km większej. W każdym razie potrwa cały ten interes jakie 4-5 tygodni, prędzej nas w stanowisko nie poślą.

Tutaj również olbrzymie góry, przeważnie skaliste, dosyć mało zalesione. Chodzi się tylko w Bergsteingerach, które mam ze sobą, boby się inaczej podeszwy na papier starły.Teraz wróciłem właśnie z wycieczki na szczyt góry z Komend. bateryi. Z tamtąd widok o jakim się pojęcia nie ma. Levico i Caldomazzo z oboma jeziorami połozone na dnie doliny, a ze wszystkich stron piętrzą się ściany skalne.Temperatura niska. Apetyt oczywista duży i jedzenia dosyć.Na razie nie robi się nic przez cały dzień.Służącego mam innego; mój poprzedni zachorował od gazu i odszedł do szpitalu. Zmian większych przy bateryi nie zastałem. Poczta idzie podobno stąd dosyć długo, zato prędzej przychodzi do nas. Adres jak przedtem. Ciekaw jestem czy Staszka jeszcze ten list zastanie. Pewnie już spuszcza nos trochę niżej, bo mu się urlop kończy.

Kończąc zasełam uściski i ucałowania Wszystkim,

Tadeusz

Datownik: K.u.K Feldpostamt  29.VIII.18/ 512   

Stempel: brak

Nadawca: Tad. Rawski,Oblt. F.A.R 105. Bt 4, Feldpost 286

Adresat: J.Wielmożny Pan Michał Rawski, c.k. Radca Nam. Jarosław, Galizien

29.VII.1918

Kochani Rodzice! A zatem – jestem od wczoraj wieczór ( 28) w Levico[1].Jak wiadomo wyjechałem z Wiednia o 9 wieczór z zach.dworca, przedwczoraj. Wczoraj w południe byłem w Insbrucku ( z tamtąd wysłałem kartkę) zjadłem na dworcu dosyć dobry i tani obiad. Na 6.30 wieczór zdążyłem do Tryentu[2].Cały czas rzeczywiście wspaniała okolica, niesłychane góry; jedzie się bądź to serpentynami, bądź tunelami ( to mniej przyjemne,bo oknami wpada wstrętny dym) przez Bremen Pass, Bozen, potem

( następna pocztówka)

Datownik: K.u.K Feldpostamt  29.VIII.18/ 512   

Stempel: brak

Nadawca: Tad. Rawski,Oblt. F.A.R 105. Bt 4, Feldpost 286

Adresat: J.Wielm. Pan Michał Rawski  in Jarosław, Galizien

 (2) 29.VII.1918

doliną Adygi. Wierzchołki gór śniegiem pokryte. Od Brixen[3] począwszy ciągną się winnice na stokach tarasowych gór. Cały czas aż do Tryentu podróżowałem z kolegą z pułku, więc się nie nudziłem.Wysiedliśmy w Tryencie[4] udaliśmy się na Pers. Sammelstelle[5]. Tymczasem po drodze natknęliśmy się na 2 ofic. naszej brygady, od których się dowiedziałem, ze moja baterya czeka na nowe armaty w miasteczku Larici. Nie potrzebowałem  więc zdążać do pułku, który jest w stanowisku, lecz po kolacji odjechałem zaraz koleją do Levici, skąd odchodzi automobil o 7ej rano prosto do Larici. Ponieważ jednak byłem dość zmęczony i mogłem…

( następna pocztówka)

Datownik: K.u.K Feldpostamt  29.VIII.18/ 512   

Stempel: brak

Nadawca: Tad. Rawski,Oblt. F.A.R 105. Bt 4, Feldpost 286

Adresat: J.Wielm. Pan Michał Rawski  in Jarosław, Galizien

 (3) 29.VII.1918

się spać położyć w czystym Etappenhotelu ( tylko dla oficerów) dopiero po 12 w nocy, więc wstałem dzisiaj dopiero o 9ej rano. Do bat. odjadę jutro rano i będę tam dokładnie na 30ego o 11ej rano, a więc zgodnie z marszrutą. A zresztą warto się tu zatrzymać; takiej wspaniałej okolicy jeszcze nigdzie nie widziałem. Całe miasteczko otoczone zewsząd olbrzymimi górami, które wszędzie prawie do okien zaglądają, w dole ogromne jezioro, gdzie się teraz po obiedzie doskonałym wykąpię. Ludności cywilnej jednak bardzo mało bo Levico było przedtem na linii bojowej[6]. Hotele kuracyjne wszystkie ponaprawiane, w ogóle…

( następna pocztówka)

Datownik: K.u.K Feldpostamt  29.VIII.18/ 512   

Stempel: brak

Nadawca: Tad. Rawski,Oblt. F.A.R 105. Bt 4, Feldpost 286

Adresat: J.Wielm. Pan Michał Rawski  in Jarosław, Galizien

 (4) 29.VII.1918

wszystko już w porządku i tylko puste domy przypominają wojnę. Z gustem bym tu się dłużej zatrzymał, ale zresztą tam gdzie baterya zakwaterowana ma być równie ładna okolica. Wszystkie moje wzięte zapasy skonsumowane, ale tutaj dostaję do jedzenia ile tylko chcę. Dotychczas mam wrażenie podróży kąpielowej; inaczej się tu podróżuje niż po wschodniej Galicei.

Zasełam Wszystkim uściski i ucałowania Tadeusz

---

[1]  Levico – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Trydent-Górna Adyga, w prowincji Trydent. Nadzwyczajny kurort i termy sławne już na początku XIX w. to chluba Levico. Dobroczynny wpływ tutejszej, jedynej we Włoszech, wody arsenowo-żelazistej potwierdziło międzynarodowe środowisko medyczne. 

[2]  Zapewne chodzi o Trydent

[3]  Bressanone (niem. Brixen)– miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Trydent-Górna Adyga, w prowincji Bolzano.

[4] Trydent – niem. Trient, miasto i gmina we Włoszech, w regionie Trydent-Górna Adyga. Do I wojny światowej miasto znajdowało się w granicach Austro-Węgier.

[5] niem. miejsce zbiórki punkt zborny

[6] Po wybuchu I wojny światowej Levico należało do Austro-Węgier i leżało tuż obok linii frontu, dlatego gdy Włochy przystąpiły do Ententy (24 maja 1915 r.) ludność cywilną w większości deportowano do obozów internowania na Morawach (Internierungslager). Tych, których uznano za szczególne zagrożenie dla bezpieczeństwa internowano w Katzenau.

27.VI.1918

Kochani Rodzice! 

Dzisiaj wieczór przywiozła mi „protokołowana firma” wiktuały ( powiedział mi to, gdy go zapytałem, czy miał jakieś wydatki po drodze, którebym mu miał zwrócić) doszły więc tym razem prędko, ale muszę zauważyć że tym razem wysłano je z Ukrainy za późno i z tego powodu był Wiedeń od soboty począwszy bez żywności. Chleb wystarczył mi do wczoraj, dzisiaj miałem tutejszy i nie bardzo jestem zadowolony, żem nie otrzymał żadnego. Wprawdzie strucla na śniadanie lepsza, ale się za prędko zjada. Zato wielkie uznanie znalazły rogalki, zwłaszcza co do ich rozmiarów.Masło dałem na lód do gospodyni i jeszcze teraz jak stwardnieje wezmę go do mego pokoju. Zresztą dzisiaj moja gospodyni odwdzięczyła się polędwicą usmażoną z cebulką, za moją kiełbasę. Zapłaci jej za to Jechowa, bo jak się od służącej Czeszki dowiedziałem są moi gospodarze – Żydkami.Posiadają zakład fotograficzny ( musi być dosyć duży, bo wczoraj widziałem na Schottenringu[1] ich wystawę); mąż jest obecnie Zugsführerem w szpitalu wojsk. jako rentganizator, a żona siedzi przez dzień w zakładzie. W mieszkaniu jest zawsze wielki porządek, ale parę razy odkryłem w pościeli pluskwy, poczem nastąpiło każdym razem wielkie czyszczenie, ale teraz, zwłaszcza iż pochłodniało, zupełny z tem spokój. Zresztą tutaj  muszą być całe kamienice zapluskwione, bo i od kolegów o tem słyszałem. Więcej już jak tydzień panuje chłód i częste deszcze, ale to we Wiedniu nawet przyjemniejsze, bo wtedy czyste powietrze i niema żadnego kurzu na ulicy.W każdym razie, jak tak leje, jestem zawsze bardzo zadowolony, że nie muszę moknąć gdzieś koło Asiago i to samo zauważają jednomyślnie wszyscy słuchacze. Co do Staszka, jestem zdania że nie ma się czego zbytnio obawiać, bo ciężka art. prawdopodobnie nie zdołała się na drugą stronę przeprawić, a obecnie wszystko wróciło w stare stanowiska.

Wątpię czy z przedłużeniem urlopu da się coś uzyskać; mógłbym je teraz dostać ale po zgłoszeniu się do 1ego egz., przy którym bym się natur. wysypał, więc szkoda taksy, a co do 14 dni.dłuższe przedłużenie jest nieuzyskalne zwłaszcza iż teraz się kończą wykłady. Pójdę się jeszcze zapytać do rektoratu.

Zlecenia Mamy wszystkie 3 załatwione; koc kosztuje mnie się zdaje 16K, tylko nie wiem czy teraz dostanę. Proszę mi dać odpowiedź co do wina. Ja jestem w ogóle zdania, że na wszystkiem, co się teraz kupuje, robi się interes, bo za parę miesięcy ceny się znacznie podwyższają. Trzewiki od Koby trochę mię gniotą w palcach, mimo iż są za długie. Do Puł. Konkolniaków o ile możliwości się wybiorę.We wtorek byłem we „Volksoperze” na „Tannhäuser” Wagnera , wspaniała muzyka, trwało od 6.30 do 10.30. W muzeach żadnych nie byłem, bo na to mam mało czasu; widziałem tylko to co jest w połączeniu ze stajniami dworskiemi. Zeszłej soboty byłem w Schönbrunnie; ale obecnie w zwierzęcym ogrodzie wielkie pustki, bo przeważna część wyzdechała; jest 1 małpa, 1 tygrys, 1 słoń, innych zwierząt trochę więcej. Park b. ładny.Do ogrodu Rothschilda muszę się jeszcze wybrać.

Na tem kończę i załączam ucałowania Tadeusz

P.S.Całą brudną bieliznę dałem temu Żydkowi, ale mówił że odjedzie ztąd około 7ego; na każdy sposób będę miał mniej do wiezienia. O ile nie dostanę przedłużenia, odjadę ztąd 10tego. 22ego muszę być przy kadrze.

Dopisek: 28ego/VI Właśnie dostałem od Staszka kartkę z 24ego. Pisze że się pogoda nieco poprawia i że zdąża z baterią w stronę morza, a więc bardziej na południe.

---

[1] Schottenring , część obwodnicy między ówczesnym Franzensring i Franz-Josefs-Kai, nazwana (1870) od Schottentor i Schottenbastei.  Schottenring został zbudowany po rozbiórce fortyfikacji w tej sekcji (1860, 1869).